Medisch onderzoek

Door medisch-wetenschappelijk onderzoek te doen kunnen we ziektes beter begrijpen. Dat is de enige manier om tot oplossingen te komen. Hier kunt u meer lezen over het wie, wat, waar, waarom en hoe van medisch-wetenschappelijk onderzoek.

Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek?

Medisch-wetenschappelijk onderzoek doen is de manier om ziektes beter te kunnen begrijpen. We willen meer weten. Medisch onderzoekers hebben bepaalde vragen waar ze antwoorden op willen hebben. Dat doen ze door iets op een bepaald gebied uitgebreid te bestuderen. Met 'medisch-wetenschappelijk onderzoek' bedoelen we overigens niet onderzoek dat artsen doen ter controle van de patiënt, zoals het maken van een röntgenfoto, echo, of het luisteren naar hart en longen.

naar boven

Waarom wordt medisch-wetenschappelijk onderzoek gedaan?

We willen ziektes graag beter begrijpen. Kunnen we ze voorkomen? Beter behandelen? Of genezen? Hoe krijgen mensen met een ziekte de beste begeleiding? Om antwoord op dat soort vragen te krijgen moeten we meer weten. En daar is medisch-wetenschappelijk onderzoek voor nodig.

naar boven

Wie doet medisch-wetenschappelijk onderzoek?

Medisch-wetenschappelijk onderzoek wordt gedaan door onderzoekers die daar speciaal voor zijn opgeleid. Dat kunnen artsen zijn, maar ook medisch biologen, biomedici, biofarmaceuten of biochemici. Het hele proces wordt vaak ondersteund door tal van ander personeel.

naar boven

Waar wordt medisch-wetenschappelijk onderzoek gedaan?

Medisch-wetenschappelijk onderzoek wordt bijvoorbeeld gedaan in universiteiten, ziekenhuizen, bedrijven en onderzoeksinstituten.

naar boven

Wie betaalt medisch-wetenschappelijk onderzoek?

De belangrijkste geldschieters voor medisch-wetenschappelijk onderzoek zijn de overheid, fondsen en bedrijven. De overheid geeft jaarlijks een bedrag uit aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Dat wordt van belastinggeld betaald. Fondsen geven ook geld aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Zij krijgen geld van donateurs en dankzij een jaarlijkse collecte. Bedrijven geven ook geld aan medisch-wetenschappelijk onderzoek. Bijvoorbeeld om een nieuw medicijn te ontwikkelen.

naar boven

Wat gebeurt er met de resultaten van medisch-wetenschappelijk onderzoek?

Als een medisch-wetenschappelijk onderzoek is afgerond werkt de onderzoeker de gegevens uit en schrijft hij de uitkomsten van het onderzoek op. Dat doet hij in een wetenschappelijk artikel. Zo'n artikel verschijnt in een medisch vaktijdschrift. Medisch onderzoekers over de hele wereld lezen zulke vaktijdschriften. Op die manier lezen zij over wat andere onderzoekers hebben onderzocht en kunnen ze ideeën opdoen voor verder onderzoek. Zo bouwen alle onderzoekers met elkaar kennis op. Ook vertellen onderzoekers op congressen en andere bijeenkomsten over medisch-wetenschappelijk onderzoek dat nog niet is afgerond. Op deze website proberen we de resultaten van medisch-wetenschappelijk onderzoek ook toegankelijk te maken voor patiënten en andere geïnteresseerden. Zodat ook zij op de hoogte zijn van de laatste bevindingen.

naar boven

Wie bepaalt of een medisch-wetenschappelijk artikel in een tijdschrift komt?

Na afloop van een medisch-wetenschappelijk onderzoek schrijft de onderzoeker de uitkomsten van het onderzoek op. Voordat het daadwerkelijk in een wetenschappelijk tijdschrift komt te staan wordt het artikel gelezen en beoordeeld. Dat doen mensen van het tijdschrift en andere onderzoekers die veel van het onderwerp weten. Vaak zijn er nog vragen die eerst beantwoord moeten worden. Of het tijdschrift geeft aan dat het onderzoek niet vernieuwend genoeg is, of het past niet goed bij het gebied waar het tijdschrift zich op richt. Pas als het onderzoek wordt goedgekeurd kan het in het tijdschrift komen. Deze methode heet 'peer review'.

naar boven

Hoeveel draagt elk medisch-wetenschappelijk onderzoek bij aan de wetenschap?

Om ziektes beter te begrijpen wordt medisch-wetenschappelijk onderzoek gedaan. Elk onderzoek wordt beschreven in een wetenschappelijk artikel. Over het algemeen dragen alle artikelen samen bij aan meer kennis en inzicht over ziektes. Maar het komt geregeld voor dat uit het ene onderzoek een ander resultaat komt dan uit een ander onderzoek. Daarnaast draagt het ene artikel meer bij aan kennis en inzicht dan het andere. Die verschillen kunnen komen door het aantal mensen dat is onderzocht, de medische achtergrond van de onderzochte mensen, de methodes die zijn gebruikt, de manier waarop de gegevens zijn uitgewerkt, maar ook hoe vernieuwend het onderzoek is geweest.

naar boven

Hoe wordt medisch-wetenschappelijk onderzoek gedaan?

Medisch-wetenschappelijk onderzoek doen betekent meten. Want meten is weten. Je kunt bijvoorbeeld de bloeddruk meten, of hoeveel een cel van een bepaald stofje uitscheidt. Maar ook hoeveel mensen beter worden na behandeling. Een medisch onderzoeker wil altijd dingen meten. Die metingen gaat hij vervolgens vergelijken. Op basis van die vergelijking kan hij uit zijn onderzoek de juiste conclusie trekken. Dat gebeurt vaak met behulp van de statistiek. Lees meer over statistiek en hoe je kunt bepalen of de uitkomst echt wat zegt ('significantie').

naar boven

Welke manieren van medisch-wetenschappelijk onderzoek doen bestaan er?

Voor een medisch-wetenschappelijk onderzoek begint bepaalt de onderzoeker het soort onderzoek dat hij gaat doen. Dat hangt af van de onderzoeksvraag waar hij graag antwoord op wilt hebben en hoeveel tijd en geld hij daarvoor beschikbaar heeft. Het soort onderzoek wordt dan afgestemd op de onderzoeksvraag.

Bij medisch-wetenschappelijk onderzoek worden vrijwel altijd twee of meer groepen met elkaar vergeleken. Dat kunnen computerprogramma's ('computermodellen'), cellen, dieren of mensen zijn. Voordat onderzoek met dieren of mensen gedaan mag worden moet aan zeer strenge eisen zijn voldaan. Voor onderzoek met dieren geldt bovendien dat het alleen mag worden gedaan als er geen alternatief is. En aan onderzoek met mensen doen altijd alleen vrijwilligers mee.

Grofweg bestaan er twee soorten medisch-wetenschappelijk onderzoek: onderzoek door te behandelen, en onderzoek door waar te nemen. Binnen die twee soorten bestaan weer verschillende manieren van onderzoek doen.

naar boven

Medisch-wetenschappelijk onderzoek door te behandelen

Een manier om medisch-wetenschappelijk onderzoek te doen is door te behandelen. De deelnemers aan het onderzoek worden ingedeeld in twee groepen. De ene groep krijgt een bepaalde behandeling: de behandelgroep. Dat kan een nieuw medicijn zijn. De andere groep dient ter controle: de controlegroep. De controlegroep krijgt bijvoorbeeld een nepmedicijn ('placebo') of het standaardmedicijn. Beide groepen moeten sterk op elkaar lijken. Ze moeten beide ongeveer even groot zijn. En ze mogen niet te veel verschillen in leeftijd. Ook moeten ze beide het liefst uit evenveel mannen en vrouwen bestaan. Op die manier kunnen ze op een betrouwbare manier worden vergeleken.

Bij dit soort onderzoek worden de groepen vaak ingedeeld door te loten. Bovendien wordt het onderzoek vaak dubbelblind uitgevoerd. Dat betekent dat de onderzoekers en de proefpersonen niet weten of ze in de behandel- of in de controlegroep zitten. Alleen de apotheker weet het. Op die manier is de kans het grootst dat met beide groepen op dezelfde manier wordt omgegaan, zowel door de onderzoekers als door de proefpersonen zelf. Zo denkt de patiënt bijvoorbeeld niet dat hij zich beter of slechter voelt terwijl dat eigenlijk niet zo is. Soms is het echter onmogelijk om het onderzoek dubbelblind uit te voeren.

Om betrouwbare resultaten te krijgen doen vaak vele honderden of zelfs duizenden proefpersonen aan een onderzoek mee. Proefpersonen worden meestal voor lange tijd (enkele jaren) gevolgd. Daarom is dit soort onderzoek vaak erg duur.

naar boven

Medisch-wetenschappelijk onderzoek door waar te nemen

Een andere manier om medisch-wetenschappelijk onderzoek te doen is door waar te nemen. Dit kan op twee manieren: door 'terug in de tijd' te kijken of door mensen vanaf een bepaald moment voor lange tijd in de gaten te houden ('volgen').

Terug in de tijd kijken gebeurt met het patiënt-controle-onderzoek. Kenmerken uit het verleden van mensen met een bepaalde ziekte worden hierin vergeleken met een vergelijkbare groep mensen zonder die ziekte. Op die manier kan aan het licht komen waardoor de ziekte is veroorzaakt. Vooral voor onderzoek naar zeldzame aandoeningen is dit soort onderzoek geschikt. Het duurt niet heel lang en is daarom vrij goedkoop. Een nadeel is dat patiënten zich niet altijd even goed kunnen herinneren wat ze in het verleden hebben gedaan.

Om mensen lange tijd in de gaten te houden worden cohortstudies gedaan. Hier wordt het tegenovergestelde gedaan als bij het patiënt-controle-onderzoek. Bij een cohortstudie worden twee groepen mensen gevolgd. De ene groep wordt aan iets 'blootgesteld' en de andere groep niet. Zo'n blootstelling kan bijvoorbeeld bestaan uit het roken van tabak, maar ook het volgen van een cursus over gezond leven. Beide groepen worden lange tijd in de gaten gehouden (gevolgd) om te kijken welk effect de blootstelling heeft op de gezondheid. Dit soort onderzoek duurt vaak erg lang en is daarom vrij duur.

naar boven

Andere manieren van medisch-wetenschappelijk onderzoek doen

Naast onderzoek doen door te behandelen of door waar te nemen, bestaan er nog andere manieren van medisch-wetenschappelijk onderzoek doen.

Bij het dwarsdoorsnede-onderzoek kijkt de onderzoeker naar een bepaald kenmerk bij een of meerdere groepen op een bepaald moment in de tijd. Hij kijkt dus niet per se terug in de tijd, en houdt de proefpersonen ook niet voor lange tijd in de gaten. Dit soort onderzoek duurt niet lang en is daarom vrij goedkoop.

Een andere manier van medisch-wetenschappelijk onderzoek doen is het uitvoeren van een meta-analyse. De onderzoeker vergelijkt de resultaten van een aantal onderzoeken op een bepaald gebied die eerder door anderen zijn gedaan. Hij bekijkt die resultaten kritisch, doet nieuwe berekeningen, en probeert zo een eenduidige conclusie te trekken op basis van meerdere onderzoeken.

Een systematisch review is een overzichtsartikel waarin de laatste stand van zaken in een bepaald vakgebied wordt samengevat. Dat gebeurt aan de hand van eerder verschenen artikelen.

naar boven

Hoe worden gegevens van onderzoek uitgewerkt?

Wanneer een medisch onderzoeker metingen van twee of meer groepen met elkaar gaat vergelijken, wil hij weten of er wel of geen verschil is tussen de groepen. Op basis daarvan kan hij uit zijn onderzoek de juiste conclusie trekken.

Dat verschil mag niet op toeval berusten. Om dat uit te sluiten gebruiken onderzoekers vaak ingewikkelde formules uit de statistiek. Uit zo'n formule komt een getal, waarmee de onderzoeker kan bepalen of het verschil door toeval komt of niet.

Als dat getal onder een bepaalde grens ligt is er sprake van een statistisch significant verschil. Om statistisch significant te zijn moet het verschil tussen de groepen dus groot genoeg zijn. Onderzoekers hebben met elkaar afgesproken dat alleen dan zeker is dat het verschil niet op toeval berust, maar bijvoorbeeld komt door de manier van behandeling of blootstelling aan iets. Tegenwoordig berekenen computerprogramma's of een verschil significant is of niet.

In de samenvattingen op deze website staat er niet apart bij of een gevonden verschil significant is. Dat leest makkelijker. Alleen wanneer iets niet bewezen is, staat dat erbij.

naar boven